Banka dışı finans şirketlerinde alacak kalitesi, fonlama maliyeti, marj, karşılık ve sermaye yapısını birlikte okumak için çerçeve. Türkiye'ye özgü güncel bağlam için Sektör Hakkında sayfasına bakın.
Bu şirketler faiz veya finansman geliri yaratır; ancak ekonomik riskin kaynağı farklıdır. Faktöringde ana unsur ticari alacağın kalitesi ve tahsilat hızıdır. Finansal kiralamada ise finanse edilen varlık, kiracının nakit akımı, sözleşme vadesi ve kalıntı/teminat değeri daha görünür hale gelir. Bu nedenle yalnızca toplam aktif veya net kârla karşılaştırma yapmak yanıltıcı olabilir.
Her iki iş modelinde de temel denklem basittir: portföy getirisi − fonlama maliyeti − kredi zararı − faaliyet gideri. Muhasebe sınıflaması, kur etkisi ve tek seferlik kalemler raporlanan net kârı değiştirebildiği için bu bileşenleri dipnotlardan ayırmak gerekir.
Takipteki alacak oranını, ilgili karşılık tutarını ve önceki dönem eğilimini birlikte okuyun. Oranın düşük olması tek başına yeterli değildir; portföy büyümesi, yeniden yapılandırmalar ve tahsilat süreci de önemlidir.
Az sayıda müşteri, borçlu, sektör veya varlık türüne yüksek maruziyet; tek bir olumsuz olayın etkisini büyütebilir. Faktöringde borçlu taraf yoğunlaşması, leasingde kiracı ve ekipman türü yoğunlaşması ayrıca incelenmelidir.
Teminatın varlığı ile nakde dönüşebilirliği aynı şey değildir. Sözleşme koşulları, teminatın güncel değeri ve hukuki tahsilat süresi kredi kaybının nihai büyüklüğünü etkiler.
Finansman şirketleri için kaynak maliyeti çoğu zaman en büyük değişkenlerden biridir. Mevduat toplayamayan kuruluşların banka kredisi, tahvil/bono, yurt dışı borçlanma veya diğer piyasa kaynaklarına erişimi; hem maliyeti hem de vade yapısını belirler. Politika faizi değişirken mevcut portföyün yeniden fiyatlanma hızı ile borçların yeniden fiyatlanma hızını karşılaştırın.
| İzlenecek soru | Neden önemli? |
|---|---|
| Portföy getirisi fonlama maliyetini karşılıyor mu? | Net finansman marjının yönünü açıklar. |
| Varlık ve yükümlülük vadeleri uyumlu mu? | Faiz ve likidite şoklarına duyarlılığı gösterir. |
| TL/YP para birimi dengesi nedir? | Kur hareketlerinin müşteri ödeme gücü ve şirket bilançosuna etkisini anlamaya yardım eder. |
| Fonlama kaynakları çeşitlenmiş mi? | Tek bir kaynağa bağımlılığı ve refinansman riskini gösterir. |
Portföyün hızla büyümesi nominal olarak olumlu görünebilir; ancak yüksek faiz ve enflasyon dönemlerinde bunun ne kadarının fiyat artışından, ne kadarının müşteri veya işlem hacminden geldiği ayrıştırılmalıdır. Hızlı büyüme, risk değerlendirme standardının gevşemesi veya daha yüksek riskli müşteri segmentlerine yönelim ile birlikteyse sonraki dönemlerde karşılık giderine dönüşebilir.
Özkaynak kârlılığı ile aktif kârlılığı, kaldıraç etkisini ayırmak için birlikte kullanılmalıdır. Yüksek özkaynak kârlılığı bazen güçlü marjdan, bazen daha yüksek kaldıraçtan veya geçici yatırım/kur gelirinden kaynaklanabilir. Sermaye artışı, temettü politikası ve takipteki alacaklar karşısındaki özkaynak tamponu bu nedenle önemlidir.
Değerleme çarpanlarını karşılaştırırken de portföy kalitesi, büyüme hızı, fonlama erişimi ve sermaye ihtiyacı hesaba katılmalıdır. Aynı fiyat/defter değeri oranı, farklı kredi riski ve farklı sürdürülebilir kârlılık taşıyan iki şirket için aynı anlama gelmez.
Faktöring ve Finansal Kiralama Net Kârı sayfası sektör toplamının aylık ve çeyreklik yönünü gösterir. Bunu şirketlerin KAP finansal raporları, FKB sektör raporları ve ana sayfadaki veri takvimiyle birlikte okuyun. Sektör toplamı, tek bir şirket için doğrudan kârlılık veya yatırım sonucu çıkarımı sağlamaz.