Tarihçe, Türkiye görünümü, ürünler, üretim zinciri ve BIST şirketlerinin iş modelleri — kaynaklarıyla.
Madencilik; yer altındaki bir kaynağın bulunması, ekonomik olarak işletilebilirliğinin araştırılması, çıkarılması ve satılabilir ürüne dönüştürülmesini kapsar. Altın ve gümüş, bakır ve krom gibi metalik madenler; bor ve doğal taş gibi endüstriyel hammaddeler ile kömür gibi enerji hammaddeleri aynı geniş sektörün farklı kollarıdır. Ürünlerin kullanım alanları ve satış koşulları birbirinden farklıdır.
Bu sayfanın BIST odağı metalik maden işletmeleri ve madencilik iştiraki bulunan şirketlerdir. Bir altın işletmesi, krom konsantresi üreticisi ve madencilik iştiraki olan bir ana ortaklığın gelirlerini aynı metal fiyatıyla açıklamak doğru olmaz. Demir-çelik üretimi veya metal eşya imalatı da cevher çıkarma faaliyetiyle aynı iş modeli değildir.
Ürün bazında genel bilgiler: ETKB — Tabii Kaynaklar.
Türkiye’de sistematik maden araştırmalarının kurumsallaşmasında 1935’te kurulan Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü önemli bir dönüm noktasıdır. MTA’nın tarihçesi; jeolojik etüt, sondaj, analiz ve teknik araştırmaların ülkenin maden potansiyelinin belirlenmesindeki yerini anlatır. MTA — Tarihçe.
Altın madenciliğinde ayrı bir başlangıç noktası ise 2001’de İzmir-Bergama Ovacık’ta başlayan üretimdir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, bu başlangıçtaki yıllık üretimi 1,4 ton olarak verir. Bu tarih tüm madencilik sektörünün başlangıcını değil, Bakanlığın açıkladığı modern altın üretimi serisinin başlangıcını ifade eder. ETKB — Altın, 30.06.2026 güncellemesi.
Bu göstergeler Bakanlığın altın bilgi sayfasından alınmıştır. 28,21 ton, Türkiye toplamıdır; BIST şirketlerinin üretim toplamı ya da tek bir şirketin üretimi değildir. Ulusal üretim, şirket bazındaki döküm ve satış miktarlarıyla kapsamı eşleştirilmeden birleştirilmemelidir.
Güncel metal cevheri üretim endeksi, madencilik ihracatı ve emtia fiyatları için Madencilik Sektör Nabzı sayfasını kullanabilirsiniz. Her serinin son dönemi kendi üzerinde gösterilir; buradaki yıllık görünüm ile aynı tarihe ait olması beklenmez.
Şirketin ürün tanımı ve satış koşulları için faaliyet raporu ve finansal tablo dipnotları esas alınır; aşağıdaki kaynaklar bu sayfadaki şirket örneklerinin dayanağıdır.
Arama → kaynak modelleme → fizibilite ve izinler → inşaat → devreye alma → üretim → kapatma ve rehabilitasyon. Üretim, uzun bir sürecin yalnızca bir aşamasıdır. Arama sonucu açıklanan bir varlık henüz çalışan işletme değildir; ilk döküm ile planlanan kapasitede düzenli üretim de ayrı aşamalardır.
Bir projeyi izlerken açıklanan kaynak miktarının yanında teknik çalışma düzeyi, finansman, yatırım bütçesi ve gerçekleşen ilerleme kontrol edilir. Kapatma sonrasında da saha izleme ve rehabilitasyon sorumlulukları sürebilir. World Gold Council — Madenin yaşam döngüsü.
Bu nedenle bir şirketin portföyündeki üretimdeki madenler, geliştirme projeleri ve arama sahaları ayrı gösterilmelidir. Hedeflenen üretim miktarı gerçekleşmiş üretime eklenmez.
İş akışı yatağa ve tesise göre değişir: cevher çıkarılır, kırma ve öğütme gibi hazırlama aşamalarından geçer; uygun zenginleştirme veya metal geri kazanım süreci sonunda satılabilir ürün elde edilir. Her maden aynı prosesi kullanmaz. World Gold Council — İşletme aşaması.
Basitleştirilmiş altın hesabı: işlenen cevher (ton) × tenör (g/ton) × geri kazanım oranı, geri kazanılan altını gram olarak verir. Ons dönüşümünde troy ons kullanılır. Bu bir kontrol denklemidir; dönem içi proses stokları, ürün saflığı ve şirketin raporlama tanımı doğrulanmadan açıklanan üretimin yerine kullanılmaz.
Nakit maliyet, AISC ve finansal tablodaki satış maliyeti farklı ölçülerdir. World Gold Council, AISC/AIC gibi muhasebe dışı göstergelerde finansal tablo kalemleriyle mutabakatı ve hesap kapsamının açıklanmasını önerir. Saha maliyeti ile şirket genel giderlerini içeren toplam maliyet de aynı değildir. WGC — AISC ve AIC rehberi.
Mineral kaynak jeolojik değerlendirmeyi, rezerv ise ekonomik işletilebilirliğe ilişkin daha ileri değerlendirmeyi ifade eder. Raporlama standardı, sınıf, tarih ve ekonomik varsayımlar birlikte okunur. Kaynak tablosu rezervi içeriyorsa iki miktar toplanmaz. CRIRSCO — Kaynak ve rezerv raporlama standartları.
Finansal okumada faaliyet nakit akışı, yatırımlar, borç ve nakit birlikte ele alınır. Rezerv miktarını bugünkü metal fiyatıyla çarpmak şirketin özsermaye değerini vermez; çıkarma maliyeti, geri kazanım, zaman, yatırım ve ortaklık payı ayrıca değerlendirilir.
Sektör sınıflaması başlangıç noktasıdır; yatırımcının ekonomik faaliyeti anlamak için şirketin kendi açıklamalarına bakması gerekir. Buradaki üç örnek aynı ürün bileşimine ve kurumsal kapsama sahip değildir:
Bu örnekler tüm BIST madencilik evreni değildir. Diğer şirketlerin resmî iletişim ve yatırımcı ilişkileri bağlantıları sektör sayfasındaki şirket rehberinde bulunur. Şirket örneklerinin kaynağı: aşağıda listelenen 2026 ilk yarı faaliyet raporları.
Aylık seriler ile yılbaşından itibaren birikimli şirket verilerini karşılaştırırken dönem ve birimi eşleyin. TL finansallarda raporun enflasyon düzeltmesi esasını, geçmiş tarihli değerlendirmelerde ise verinin fiilen açıklanma tarihini kontrol edin.
Maden ve petrol işleriyle ilgili resmî duyurular, istatistikler ve ruhsat süreçlerinin takibi.
Jeoloji, maden araştırmaları, haritalar ve ülke maden potansiyeline ilişkin yayınlar.
Ürün bazında sektör bilgileri ve tarihli ulusal görünüm.
Üretim endekslerinin dönem, kapsam ve birim bilgileriyle izlenmesi.
Sektör bazında ihracat verileri ve dönemsel bültenler.
Faaliyet raporları, finansal tablolar ve tarihli şirket açıklamaları.
Önce şirketin hangi ürünü sattığını ve hangi projelerinin üretimde olduğunu belirleyin. Ardından aynı döneme ait üretim, satış, gerçekleşen fiyat ve maliyet tanımını yan yana okuyun. Nakit akışı ve yatırımlarla kontrolü tamamlayın; izinler, iş güvenliği, su yönetimi, atık depolama ve rehabilitasyon başlıklarını şirketin tarihli açıklamalarından izleyin.
Madencilik Yatırımcı Rehberi bu okumanın ayrıntılarını; Madencilik Sektör Sayfası ise veri kartlarını ve şirket karşılaştırmasını sunar.
Ulusal istatistikler, şirket faaliyet verileri ve kavramsal tanımlar ayrı kaynaklardan derlenmiştir. Sayısal göstergelerde belirtilen dönem esas alınır.