Üretim, tenör, maliyet, rezerv, nakit akışı, değerleme ve proje riskleri için kaynaklı yatırımcı rehberi.
Madencilik hissesini incelemeye metal fiyatından önce şirketin ne sattığını belirleyerek başlayın. Altın üreten işletme, çok metalli konsantre üreticisi ve madencilik iştiraki bulunan ana ortaklık farklı gelir ve maliyet yapılarına sahiptir. Üretimdeki madenler ile henüz geliştirme aşamasındaki projeleri ayrı listelerde tutun.
Bir gösterge için ürün, tesis, dönem, birim ve ortaklık kapsamını kaydedin. İştirakin toplam üretimi ile ana ortaklığa ekonomik olarak düşen pay aynı değildir. Konsolide veriyi yalnızca ortaklık oranıyla çarparak düzeltmeden önce konsolidasyon yöntemi ve kontrol gücü olmayan payları inceleyin.
Sektörün temel kavramları için Madencilik Sektörü Hakkında; şirket kapsamı için aşağıdaki faaliyet raporları başlangıç kaynağıdır.
Dökülen altın, satılan altın ve tahsilat üç ayrı bilgidir. Üretim ile satış farkını stok ve teslimat açıklamalarıyla; satış ile nakit farkını ticari alacaklar ve nakit akışıyla kontrol edin. Gerçekleşen fiyatı, yalnız ilgili ürünün geliri ve uygun satış miktarıyla hesaplayın. Toplam şirket gelirini altın onsuna bölmek, diğer ürünler varsa doğru sonuç vermez.
Konsantrede satılan tonaj, içerilen metal ve ödenebilir metal farklıdır. Tenör, kalite, nem, işleme/arıtma kesintileri ve sözleşme şartları bilinmeden konsantre tonunu borsa metal fiyatıyla çarpmayın. Şirket raporundaki satış tanımını esas alın.
USD bazlı fiyat ve miktar değişimini, TL’ye çevrim ve enflasyon düzeltmesinden ayrı okuyun. Bu bileşenlerin yüzdesel değişimlerini basitçe toplamak, bileşik etkileri ve raporlama bazını gözden kaçırır.
Üretim artışının nasıl oluştuğunu anlamak için tek başına toplam ons yeterli değildir. Aşağıdaki göstergeleri aynı tesis ve aynı dönem için yan yana yerleştirin. Bir değişimin nedenini şirketin teknik açıklaması olmadan kesinleştirmeyin.
| Gösterge | Ne ölçer? | Birlikte kontrol edin |
|---|---|---|
| İşlenen cevher | Tesisten geçen malzeme tonajı | Kapasite, duruşlar ve cevher stoku |
| Besleme tenörü | İşlenen cevherin metal içeriği | Cevher karışımı ve maden planı |
| Geri kazanım | Beslenen metalden geri alınan pay | Proses ve metalürjik açıklamalar |
| Döküm / üretim | Raporda tanımlanan metal çıktısı | Proses içi stoklar ve ürün tanımı |
| Satış miktarı | Dönemde satılan ürün | Üretim, ürün stoku ve teslimatlar |
| Dekapaj oranı | Açık ocakta atık / cevher ilişkisi | Harcamanın gider veya yatırım sınıflaması |
Basit kontrol: cevher tonu × altın tenörü (g/ton) × geri kazanım oranı, gram cinsinden geri kazanılan metal tahmini verir. Stok hareketleri ve proses zamanlaması nedeniyle bu hesap dönemsel dökümün yerine geçmez. Farklı maden türleri arasında tek bir “iyi tenör” eşiği kullanılmaz.
Nakit maliyet, AISC ve satışların maliyeti birbirinin yerine kullanılamaz. World Gold Council rehberi, AISC/AIC gibi muhasebe dışı ölçülerin finansal tablolarla sayısal mutabakatını ve kapsam açıklamasını önerir. Şirket ve saha seviyeleri ile konsolide ve paya düşen hesaplar ayrılmalıdır. WGC — AISC / AIC rehberi.
Şirket örneği: TRALT’ın nakit birim maliyeti ile Gübretaş Maden’in “AISC” başlığıyla açıkladığı tutar aynı ölçü değildir. Gübretaş Maden’in 2026 ilk yarı raporundaki tanım yatırım harcamalarını dışarıda bırakır. İki rakamın farkından maliyet üstünlüğü sonucu çıkarılmamalıdır. İlgili kaynaklar: TRALT, PDF s.12 ve Gübretaş Maden, PDF s.15.
Metal fiyatı değişimini, aynı tanımdaki birim maliyetle birlikte değerlendirin. Aşağıdaki hesap tamamen varsayımsal bir eğitim örneğidir; şirket tahmini veya güncel altın fiyatı değildir. Satış miktarı ile birim maliyetin sabit kaldığı kabul edilmiştir.
| Varsayımsal satış fiyatı | Varsayımsal birim maliyet | Birim fark |
|---|---|---|
| 1.800 $/ons | 1.500 $/ons | 300 $/ons |
| 2.000 $/ons | 1.500 $/ons | 500 $/ons |
| 2.200 $/ons | 1.500 $/ons | 700 $/ons |
Bu örnekte fiyatın 2.000 $’dan %10 aşağı veya yukarı hareketi, birim farkı %40 değiştirir. Birim fark net kâr veya serbest nakit akışı değildir. Vergi, finansman, yatırım, işletme sermayesi ve maliyet tanımı ayrıca hesaba katılır.
Kendi senaryonuzda metal fiyatı, satış miktarı, birim maliyet, yatırım tutarı ve devreye giriş tarihini ayrı değiştirin. Tek bir yüksek metal fiyatına dayanan sonuç yerine farklı varsayımlardaki nakit ihtiyacını inceleyin.
CRIRSCO tanımında rezerv, ölçülmüş ve/veya belirlenmiş mineral kaynağın ekonomik olarak işletilebilir kısmıdır. Jeolojik miktarın yanında teknik, ekonomik ve diğer dönüştürücü faktörlerin değerlendirilmesi gerekir. CRIRSCO — Standart tanımlar, Haziran 2024.
Rezervi yıllık üretime bölmek kaba bir ömür kontrolüdür. Yatak içindeki metal ile geri kazanılmış üretim farklı bazlardaysa önce eşleştirin. Bu oran şirketin teknik maden planının yerine geçmez. Altın eşleniği (AuEq) de fiyat ve geri kazanım varsayımlarına bağlıdır; saf altın üretimi olarak okunmaz.
FAVÖK, yatırım harcamalarını ve işletme sermayesindeki tüm nakit hareketlerini göstermez. İşletme faaliyetlerinden nakit akışı ile başlayın; yatırımları, finansman giderlerini, vergileri ve dönem sonu nakdini ayrı izleyin. Nakit akış tablosu işletme, yatırım ve finansman faaliyetlerini ayırır. IFRS Foundation — IAS 7.
Sürdürücü yatırımlarla yeni kapasite yatırımlarını ayrı takip edin. Yeni madenin inşaat harcaması ile mevcut üretimi devam ettirmek için gereken harcama aynı amaçta değildir. Ayrımın yönetim değerlendirmesine dayandığını ve açıklanma kapsamını kontrol edin. WGC — Sürdürücü ve diğer maliyetler.
Peşin satış veya ön alım finansmanını, borçlanmayı ve varlık satışından gelen nakdi normal faaliyet performansıyla karıştırmayın. Kısıtlı nakit, borç vadesi, döviz kompozisyonu ve teminatları da inceleyin.
Enflasyon muhasebesi uygulanan raporlarda karşılaştırmalı tutarlar dönem sonunun satın alma gücüne taşınır; net parasal pozisyon kazancı veya kaybı ayrıca oluşabilir. Bu nedenle önceki yılın eski raporundan alınan TL tutarıyla güncel raporun yeniden düzenlenmiş tutarını doğrudan kıyaslamayın. IFRS Foundation — IAS 29.
Arama, fizibilite, inşaat, ilk döküm ve düzenli üretim ayrı kilometre taşlarıdır. Maden kapandıktan sonra da izleme ve rehabilitasyon yükümlülükleri sürebilir. World Gold Council — Maden yaşam döngüsü.
Proje tablonuzda son açıklanan aşama, kalan yatırım, finansman kaynağı, hedef tarih ve gerçekleşen ilerleme bulunsun. Ruhsat, ÇED ve diğer izinler için tarihli resmî belgeyi veya KAP açıklamasını kontrol edin; bir izin başlığını tüm süreçlerin tamamlandığı şeklinde yorumlamayın.
İş güvenliği, atık depolama, su yönetimi, jeoteknik risk, duruşlar, rehabilitasyon karşılıkları ve sigorta kapsamını ayrıca okuyun. Üretim hedefi ile gerçekleşen üretimi ayırın. Hukuki süreçlerde sonuç veya süre tahmini yerine açıklanmış aşamayı kaydedin.
F/K için net kârdaki tek seferlik ve parasal pozisyon kalemlerini; firma değeri / FAVÖK için borç, nakit ve FAVÖK kapsamını inceleyin. Yüksek metal fiyatlı bir dönemin kârını kalıcı kabul ederek tek yıl çarpanına dayanmayın.
Maden bazında nakit akışı değerlemesi yapılıyorsa üretim planı, geri kazanım, fiyat, gider, yatırım, kapanış maliyeti ve iskonto oranı açık olmalıdır. Proje değerinden özsermayeye geçişte borç, nakit, ortaklık payları ve ana ortaklığın diğer faaliyetleri dikkate alınır. Aynı varlığı hem iştirak değerinde hem konsolide nakit akışında tekrar saymayın.
Rezerv miktarı × bugünkü metal fiyatı şirket değeri değildir. Üretimdeki işletme ile arama projesine aynı kesinlikte nakit akışı yazılmaz. Bu bölüm bir değerleme kontrol çerçevesidir; hedef fiyat veya alım-satım önerisi sunmaz.
| Şirket | Öncelikli odak | Kaçınılacak karşılaştırma |
|---|---|---|
| TRALT | Tesis üretimi, satış, tenör, geri kazanım ve nakit maliyet | Nakit maliyeti başka şirketin AISC’siyle eşitlemek |
| GUBRF | Gübretaş Maden iştiraki, faaliyet göstergeleri ve ana ortaklığın kapsamı | Maden faaliyetini gübre dahil tüm şirket performansı gibi okumak |
| CVKMD | Ürün bazında satış, konsantre özellikleri ve proje aşamaları | Konsantre gelirinden saf altın üretimi türetmek |
Bu ayrım aşağıdaki şirket raporlarına dayanır. Karşılaştırma yaparken veri tanımı ve dönem eşleşmesi sağlanmalıdır; eksik açıklamayı sıfır kabul etmeyin.
Üretim ve satışın ayrılması; tanımı değişmeyen göstergeler; maliyet mutabakatı; yatırım ve proje ilerlemesinin bütçeyle karşılaştırılması.
Tanımı açıklanmayan maliyet; üretim yerine yalnız hedef paylaşılması; rezerv ve kaynağın toplanması; nakit akışıyla açıklanmayan kâr; tarihi sürekli değişen proje planı.
Bunlar tek başına alım veya satım sinyali değildir. Sonuçları değerlendirirken şu sırayı izleyin:
Veriler için Madencilik Sektör Sayfası ve Sektör Nabzı bağlantılarını kullanabilirsiniz.
Şirket örnekleri 2026 ilk yarı raporlarındaki tanımları esas alır. Yeni dönem raporlarında gösterge kapsamı tekrar kontrol edilmelidir. Buradaki varsayımsal hesap şirket verisi veya fiyat tahmini değildir.